Rehabilitacja

Niektórzy lekarze, w tym także autorzy tej publikacji, uważają, że rehabilitacja w POChP jest równie ważna jak stosowanie leków.

Rehabilitacja ma na celu zmniejszenie objawów choroby, poprawę jakości życia oraz poprawę sprawności i kondycji fizycznej oraz przystosowanie do nowej sytuacji życiowej.

Wszyscy chorzy na POChP niezależnie od zaawansowania choroby odnoszą korzyści z ćwiczeń fizycznych, zarówno ze względu na polepszenie tolerancji wysiłku, jak i zmniejszenie duszności i zmęczenia.

Działania rehabilitacyjne obejmują trening fizyczny, odpowiednie odżywianie, psychoterapię i inne.

Rehabilitacja ruchowa i trening mięśniowy

Najefektywniejszym rodzajem rehabilitacji, nawet u chorych ze znacznie zaawansowaną postacią choroby, jest odpowiednio dostosowany trening ogólnousprawniający i wzmacniający mięśnie lokomocyjne oraz oddechowe.

Zaleca się trening o różnym stopniu obciążenia: od spacerów, poprzez chodzenie po schodach, aż po pływanie i jazdę na rowerze (zwykłym czy stacjonarnym w domu).

Rodzaje ćwiczeń fizycznych są różne i powinny być dostosowane do stopnia zaawansowania choroby i sprawności pacjenta. Jeszcze raz powtarzamy - powinny one dotyczyć wszystkich chorych na POChP, bez względu na stadium zaawansowania choroby. Oczywiście należy je dostosowywać do możliwości wysiłkowych pacjenta. Chorych w łagodnym, a nawet umiarkowanym stadium choroby, trzeba zachęcać do kontynuowania pracy zawodowej, jeżeli nie wymaga ona wykonywania ciężkich prac fizycznych lub do zmiany pracy na lżejszą.

Chorych w średnim i ciężkim stadium choroby także należy zachęcać do wykonywania wysiłków polegających na wykonywaniu prostych czynności domowych. Zakres i intensywność tych czynności powinna być uzależniona od stopnia zaawansowania choroby i nasilenia niewydolności oddychania. Duszność wysiłkowa często może towarzyszyć Ci nawet przy prostych zajęciach domowych. Niepokoi to wielu chorych skłaniając ich do rezygnacji z wszelkiej formy aktywności fizycznej. Musisz być świadomy, że przejściowe nasilenie duszności związane z wysiłkiem nie jest niebezpieczne. Nie rezygnuj ze zwykłych zajęć i zainteresowań.

W umiarkowanej i ciężkiej postaci choroby chorzy powinni stosować także trening na ruchomej bieżni lub na rowerze stacjonarnym. Poza ogólną poprawą kondycji uzyskuje się również poprawę sprawności mięśni oddechowych.

U chorych z bardzo ciężką postacią choroby najbardziej odpowiednią formą rehabilitacji ruchowej jest marsz. Bardzo istotna jest jednak intensywność tego marszu. Chory powinien chodzić w tempie powodującym umiarkowaną duszność (a więc nie powszechnie znany "spacerek").

Aby osiągnąć korzyści, jakie daje rehabilitacja ruchowa, należy pamiętać o kilku zasadach:

• Trening powinien być wykonywany najlepiej codziennie, a na pewno nie rzadziej niż trzy razy w tygodniu
• Wysiłek powinien trwać co najmniej 30 minut dziennie. Chorzy z bardzo ciężką postacią choroby powinni zaczynać od krótszych wysiłków.
• Czas trwania, liczba powtórzeń i intensywność ćwiczeń powinny być stopniowo zwiększane w miarę poprawy wydolności fizycznej chorego. Przykład: jeśli zamierzasz stosować marsz jako formę rehabilitacji to na początek powinieneś ustalić odcinek drogi, jaki jesteś w stanie pokonać, a następnie podczas kolejnych treningów starać się wydłużać dystans tego marszu.
• Trening wykonywany w plenerze powinien być wykonywany przy ładnej i bezwietrznej pogodzie.
• Program, jaki zaplanujesz, powinien być kontynuowany, ponieważ jego korzystne efekty znikną wkrótce po zaprzestaniu treningu.
• Chorzy z niewydolnością oddychania w czasie treningu powinni oddychać tlenem o nieco większym przepływie niż zwykle. Najlepiej uzgodnić to z Twoim lekarzem w poradni DLT.

Ćwiczenia oddechowe

Uzupełnieniem treningu ruchowego są ćwiczenia oddechowe. Są one łatwe do realizacji i mogą być wykonywane nawet w łóżku chorego. Z tego powodu w sposób szczególny zalecane są u chorych w okresie zaostrzeń choroby oraz u chorych w terminalnym stadium niewydolności oddychania. Celem tych ćwiczeń jest nauczenie pacjenta, jak należy zachować się w czasie napadu duszności.

• Nauka oddychania przeponą.
• Połóż się na łóżku i rozluźnij mięśnie. Połóż na brzuchu książkę (lub inny przedmiot podobnej wagi), a następnie wciągnij powietrze do płuc tak, aby książka uniosła się do góry. Potem zrób wydech tak, aby brzuch wraz z książką zapadł się. Oddychaj tak powoli, 12-14 razy na minutę. Powtarzaj te ćwiczenia przez 15 minut, kilka razy dziennie, przed posiłkami. Spróbuj tak samo oddychać podczas siedzenia, a później podczas chodzenia.
  
  
• Oddychanie przez zwężone usta.

  Już wcześniej zwróciliśmy uwagę, że bardzo istotny jest sposób oddychania. Chorzy z dominującą rozedmą powinni oddychać przez zwężone usta. Metoda polega na nabieraniu powietrza przez nos (przy zamkniętych ustach) i na wolnym jego wydychaniu przez usta zwężone jak do gwizdania.

  Ważne jest, aby wydech był długi tak, aby całe powietrze wciągnięte do płuc podczas wdechu zostało usunięte w czasie wydechu. Część chorych wykonuje to w sposób odruchowy. Pozostali powinni nauczyć się takiego sposobu oddychania.
  
  
• Nauka pozycji stabilizującej barki.
• Jest to pozycja, która często (szczególnie w czasie napadu duszności) może pomóc w oddychaniu. Należy wówczas usiąść z lekkim pochyleniem się do przodu i oprzeć się wyprostowanymi rękami na udach. Można także przyjąć pozycję stojącą i następnie oprzeć się o brzeg stołu czy innego mebla. Stabilizuje to obręcz barkową i umożliwia udział w oddychaniu dodatkowych mięśni oddechowych.
  
  
• Trening mięśni wdechowych.
• Można również zastosować trening wspomnianych mięśni za pomocą odpowiednich oporników wdechowych (tzn. aparatów, które w specjalny sposób utrudniają wykonywanie wydechu) albo wdmuchiwać powietrze w słomkę zanurzoną w butelce wody. Ma to za zadanie zwiększać siłę i wytrzymałość tych mięśni.

Drenaż ułożeniowy

Są to ćwiczenia mające na celu oczyszczenie oskrzeli z zalegającej w nich wydzieliny. Powinni wykonywać je tylko Ci chorzy (głównie pacjenci z przewlekłym zapaleniem oskrzeli), którzy odkrztuszają duże ilości plwociny. O tym powinien zadecydować lekarz.

Ćwiczenie polega na przyjmowaniu pozycji leżącej w pochyleniu w ten sposób, aby głowa była znacznie poniżej poziomu kolan. W tej pozycji pacjent pozostaje przez dłuższy czas leżąc spokojnie, a następnie po pionizacji zaczyna odkrztuszać plwocinę.